اگر کنترل اوضاع از دستمان خارج شود، چه کار باید کرد؟ این سوال بزرگیست که ما همواره از خودمان میپرسیم. اینکه چیزی باشد که تحت کنترل ما نباشد، ما را به شدت میترساند. ما در گذشته از خورشیدگرفتگی و ماهگرفتگی میترسیدیم، چون احساس میکردیم که این چیزیست که از کنترل ما خارج است. ما از توسعهی تکنولوژی میترسیم از این بابت که حس میکنیم اوضاع ممکن است از کنترل خارج شود. مثلا رباتی که از کنترل ما خارج شده است، بسیار خطرناک به نظر میرسد.
اکنون هم بیشترین نگرانی که بین عموم مردم از بابت توسعهی هوش مصنوعی وجود دارد این است که اگر روزی هوش مصنوعی از کنترل ما خارج شود، چه کار باید کرد و چطور باید آن را متوقف کرد؟ میبینید که در فیلمهای سینمایی هم، شرارت را با محوریت همین موضوع نشان میدهند. انسان شرور در این فیلمها، انسانیست که از کنترل جامعه خارج شده است و دیگر کسی نمیتواند او را کنترل کند. در سیاست نیز حکومتی که از کنترل جهانی خارج شده را به عنوان بازیگر بد و نامطلوب نشان میدهند.
ما اساسا میخواهیم جهان و نیروهای آن را بشناسیم تا بتوانیم آن را تحت کنترل و انقیاد خودمان در آوریم. پس میتوانیم بگوییم که این همواره یک نگرانی بزرگ برای ماست که اوضاع به نحوی از کنترل خارج شود، یعنی ندانیم که دیگر اوضاع به کدام سمت میرود و همچنین ندانیم که چطور آن فرآیند را متوقف کنیم. راستش همین مساله در ساخت و آزمایش بمب اتم در پروژهی منهتن نیز وجود داشت. اینکه شاید طی یک انفجار هستهای، واکنشهای زنجیرهای (chain reactions) از کنترل خارج شوند و دیگر نتوان آنها را متوقف کرد و کل کرهی زمین نابود شود.
نسل نخست بمبهای اتمی براساس فرآیند شکافت هستهای عمل میکرد. به این صورت که یک اتم سنگین در اثر فرآیند شکافت هستهای (fission) به اتمهای سبکتر تبدیل میشود و در کنار آزاد کردن انرژی، تعدادی نوترون نیز آزاد میکند. حالا این نوترونهای پرانرژی آزاد شده از اتم اول، به اتمهای دیگری برخورد میکنند و واکنش شکافت هستهای در آن اتمها نیز اتفاق میافتد و آنها نیز نوترونهایی را آزاد میکنند که به سراغ اتمهای بعدی میرود. پس ما یک زنجیره از واکنشهای شکافت را داریم که خودش خودش را ادامه میدهد. اما تا کی؟
حالا یکی نگران میشود که این واکنش زنجیرهای تا کجا پیش میرود و کجا متوقف میشود؟ آیا این واکنش آنقدر ادامه مییابد که هر اتمی در زمین شکافته شود و در نهایت کرهی زمین تماما نابود شود؟ مساله این است که هر اتمی این توانایی را ندارد که واکنش زنجیرهای را ادامه دهد. در مثال اولین بمب اتم، فقط اتم اورانیوم ۲۳۵ است که میتواند این واکنش را ادامه دهد. حتی اتم اورانیوم ۲۳۸ هم قادر نیست میزان کافی نوترونهای پرانرژی را تولید کند تا واکنش زنجیرهای تداوم بیابد. بیشتر اتمهای موجود در طبیعت و از جمله اتمسفر، وقتی آن نوترون پرانرژی به سمت آنها میرود، صرفا آن را جذب میکنند و هیچ واکنش شکافتی در آنها رخ نمیدهد. از طرف دیگر، این نوترونهای پرانرژی بعد از جدا شدن از اتمی که دچار شکافت شده، خیلی زود انرژی خودشان را از دست میدهند. از همین بابت هم اورانیوم ۲۳۵ را در بمب اتم بسیار فشرده میکنند تا نوترونهای پرانرژی قبل از اینکه انرژی خود را از دست بدهند، به اتمهای اورانیوم بعدی برسند.
با این تفاسیر، این نگرانی که ممکن است واکنش زنجیرهای از کنترل خارج شود، خیلی زود برطرف شد و فیزیکدانان فهمیدند که این نیروی عظیم را چطور میتوان کنترل کرد.
– ابا اباد